BO‘LAJAK MUHANDISLAR IJODKORLIK KOMPETENTLIGINI RIVOJLANTIRISHDA AMALIY MASHG‘ULOTLARNI TASHKIL ETISH USULLARI
Keywords:
Keywords: ijodkorlik kompetentligi, bo‘lajak muhandis, gidravlika, gidravlik tizimlar, amaliy mashg‘ulot, muammoli ta’lim, loyihaviy ta’lim, simulyatsiya, virtual laboratoriya, refleksiya.Abstract
Maqolada bo‘lajak muhandislarning ijodkorlik kompetentligini “Gidravlika va gidravlik tizimlar” fanining amaliy mashg‘ulotlari vositasida rivojlantirish usullari nazariy-metodik jihatdan asoslanadi. Tadqiqotning markaziy muammosi an’anaviy hisoblash va algoritmik topshiriqlarni real muhandislik muammosi, tajriba, raqamli modellashtirish, muqobil yechim yaratish va refleksiya bilan bog‘lashdan iborat. Ilmiy adabiyotlar hamda gidravlika ta’limiga oid bevosita manbalar tahlili asosida ijodkorlik kompetentligining motivatsion-qadriyatli, kognitiv-analitik, operatsion-ijodiy va refleksiv-baholovchi komponentlari ajratildi. Amaliy mashg‘ulotlarni tashkil etish uchun “gidravlik muammoni aniqlash → ma’lumot va shartlarni tahlil qilish → hisob/tajriba/model → muqobil variantlar yaratish → mezonli qiyoslash → qarorni asoslash → refleksiya” sikli taklif etildi. Muammoli o‘qitish, keys tahlili, loyihaviy o‘qitish, “Design Your Experiment” tipidagi tajriba loyihalash, real va virtual laboratoriya, simulyatsiya hamda raqamli portfolio usullarining vazifalari fan mazmuniga mos ravishda operatsionlashtirildi. Quvurdagi bosim yo‘qotilishini aniqlash amaliy mashg‘uloti misolida o‘lchash, hisoblash, grafik tahlil, simulyatsiya, muqobil muhandislik yechimi va rubrikali baholashni birlashtiruvchi texnologik xarita ishlab chiqildi. Maqolada empirik natijalar to‘qib chiqarilmagan; taklif etilgan metodik model keyingi pedagogik tajriba-sinovda tekshirilishi lozim bo‘lgan ilmiy-metodik konstruksiya sifatida taqdim etiladi.
References
1.“TIQXMMI” Milliy tadqiqot universiteti. Gidravlika va gidromexanika yo‘nalishida o‘qitiladigan fanlar tavsifi: “Gidravlika va gidravlik tizimlar”. Rasmiy universitet resursi.
2.Arifjanov A.M., Xoshimov S.N. Gidravlika va gidravlik tizimlar: darslik. Toshkent, 2022. 350 b.
3.Shah J., Thareja P. Design Your Experiment (DYE) – Project Based Learning in Fluid Mechanics Laboratory. ASEAN Journal of Engineering Education. 2021;5(1):51–57. DOI: 10.11113/ajee2021.5n1.60.
4.Gutierrez R.R., Escusa F., Lyon J.A., Magana A.J., Cabrera J.H. Combining hands-on and virtual experiments for enhancing fluid mechanics teaching: A design-based research study. Computer Applications in Engineering Education. 2022;30(6):1701–1724. DOI: 10.1002/cae.22551.
5.FLUID-LABVIR: an immersive online platform as complement to enhance the student’s learning experience in experimental laboratories of Fluid Mechanics and Fluid Engineering. Education for Chemical Engineers. 2022;41:1–13. DOI: 10.1016/j.ece.2022.08.002.
6.Salehi F., et al. Developing an Interactive Digital Reality Module for Simulating Physical Laboratories in Fluid Mechanics. Australasian Journal of Engineering Education. 2022;27(2):100–114. DOI: 10.1080/22054952.2022.2162673.
7.Aurich D., Sommer-Behr A., Neumann J., Boettcher K.E.R., Brümmer A. Evaluating Effectiveness and Appeal of a Virtual Laboratory in an Undergraduate Fluid Mechanics Course. International Journal of Engineering Pedagogy. 2025;15(8):65–75. DOI: 10.3991/ijep.v15i8.59067.
8.Project-based learning as a pedagogical shift in lab-oriented courses in higher education. Frontiers in Education. 2026. DOI and bibliographic details should be verified against the final journal record before submission.
9.Wang J., Dong C. Virtual Simulation Experiment in the Course of Engineering Fluid Mechanics. Experiment Science and Technology. 2023;21(6):85–88. DOI: 10.12179/1672-4550.20220512.
10.Applying project-based learning and SCAMPER teaching strategies in engineering education to explore the influence of creativity on cognition, personal motivation, and personality traits. Thinking Skills and Creativity. 2020;35:100631. DOI: 10.1016/j.tsc.2020.100631.
11.Raxmatullayev R.Q. Gidravlika va gidravlik tizimlar fanidan o‘quv-uslubiy majmua. Guliston davlat universiteti, 2024.
12.Ibragimova Z.I., Abduraimova D.A., Xoshimov S.N. Gidravlika va gidravlik tizimlar fanidan laboratoriya ishlarini bajarish uchun o‘quv qo‘llanma. Toshkent, 2022. 130 b.