ZAMONAVIY TERMINSHUNOSLIKDA TERMIN, TERMINOTIZIM VA SOHAVIY TERMINOLOGIYANING NAZARIY TALQINI
Keywords:
Keywords: termin, terminshunoslik, terminotizim, sohaviy terminologiya, maxsus tushuncha, definitsiya, konseptual tizim, me’yorlashuv, terminologik variantlilik, professional kommunikatsiya.Abstract
Mazkur maqolada zamonaviy terminshunoslikning tayanch kategoriyalari bo‘lgan termin, terminotizim va sohaviy terminologiya tushunchalarining nazariy chegaralari, o‘zaro munosabati hamda ilmiy-kommunikativ vazifalari tahlil qilinadi. Termin faqat maxsus ma’noli so‘z yoki birikma sifatida emas, balki muayyan soha bilimining konseptual birligini verbal ifodalovchi, definitsiya bilan aniqlanadigan va professional kommunikatsiyada faol ishlaydigan til birligi sifatida talqin etiladi. Terminotizim tushunchasi terminlarning oddiy yig‘indisidan farqli ravishda, soha konseptlari o‘rtasidagi ierarxik, paradigmatik va assotsiativ munosabatlarni aks ettiruvchi tartiblangan tuzilma sifatida izohlanadi. Sohaviy terminologiya esa muayyan fan, texnika, kasb yoki faoliyat sohasida real qo‘llanadigan terminlar majmui bo‘lib, unda me’yorlashuv bilan bir qatorda variantlilik, sinonimiya, o‘zlashma, yangi nominatsiya va terminlarning semantik dinamikasi ham kuzatilishi asoslanadi. Tadqiqotda sistemaviy, kognitiv, kommunikativ va standartlashtirish yondashuvlari uyg‘unlashtirilib, termin – tushuncha – definitsiya – terminotizim – sohaviy kommunikatsiya zanjiri nazariy model sifatida yoritiladi.
References
1. Dadaboyev H. O‘zbek terminologiyasi: o‘quv qo‘llanma. – Toshkent: Yoshlar nashriyot uyi, 2020. – 136 b.
2. Dadaboyev H. Zamonaviy o‘zbek leksikografiyasi va terminologiyasi: o‘quv-uslubiy majmua. – Toshkent: Alisher Navoiy nomidagi Toshkent davlat o‘zbek tili va adabiyoti universiteti, 2017.
3. Mannonova M.Sh. O‘zbek tilshunosligida terminologiya masalalari va ularning zamonaviy tadqiqi. Kulolchilik terminologiyasining lingvomadaniy ahamiyati // Science Time. – 2026. – T. 4, № 3/2. – B. 440–446. – DOI: 10.66345/stj.v4i3/2.5520.
4. Bozorbekov A. O‘zbek terminologiyasida texnik, zamonaviy logistika sohasidagi terminlarning yasalish modellari va paradigmatikasi // Ijtimoiy-gumanitar fanlarning dolzarb muammolari / Actual Problems of Humanities and Social Sciences. – 2024. – T. 4, № 8. – DOI: 10.47390/SPR1342V4I8Y2024N31.
5. Faber P., Cabezas-García M. Specialized Knowledge Representation: From Terms to Frames // Research in Language. – 2019. – Vol. 17, No. 2. – P. 197–211. – DOI: 10.18778/1731-7533.17.2.06.
6. Kiseleva S.V., Mironova M.Yu., Trofimova N.A. The Problems of Conceptualization and Categorization in English Terminology // Discourse. – 2020. – Vol. 6, No. 2. – P. 115–124. – DOI: 10.32603/2412-8562-2020-6-2-115-124.
7. Condamines A. How can one explain “deviant” linguistic functioning in terminology? // Terminology. – 2021. – Vol. 27, No. 2. – P. 322–343. – DOI: 10.1075/term.20029.con.
8. San Martín A. A Flexible Approach to Terminological Definitions: Representing Thematic Variation // International Journal of Lexicography. – 2022. – Vol. 35, No. 1. – P. 53–74. – DOI: 10.1093/ijl/ecab013.
9. Serra L.H. Terminological variation and specialized textual genres: the discursive community of sugarcane in Brazil // Cadernos de Linguística. – 2021. – Vol. 2, No. 4. – e479. – DOI: 10.25189/2675-4916.2021.v2.n4.id479.
10. ISO 1087:2019. Terminology work and terminology science — Vocabulary. – 2nd ed. – Geneva: International Organization for Standardization, 2019. – 38 p.