ESKIDAN SUG‘ORIB KELINAYOTGAN OCH TUSLI BO‘Z TUPROQLAR PROFILIDA TUZLAR YIG‘INDISINING TAQSIMLANISHI

Authors

  • Nosirov Yosin Soyibjon o‘g‘li Farg‘ona Davlat Universiteti Tayanch doktorant Author

Keywords:

Keywords: Kalit so‘zlar: och tusli bo‘z tuproq, eskidan sug‘oriladigan tuproqlar, tuproq profili, suvda eruvchan tuzlar, tuzlar yig‘indisi, tuzlarning akkumulyatsiyasi, tuproq sho‘rlanishi.

Abstract

Annotatsiya. Ushbu tezisda eskidan sug‘orib kelinayotgan och tusli bo‘z tuproqlar profilida suvda eruvchan tuzlar yig‘indisining qatlamlar bo‘yicha taqsimlanishi o‘rganildi. Tadqiqotda tuproq profilining 0–15, 15–65, 65–100, 100–180, 180–195 va 195–200 sm qatlamlariga oid ma’lumotlardan foydalanildi. Tahlil natijalariga ko‘ra, tuzlar yig‘indisi tuproq profili bo‘ylab bir xil taqsimlanmagan. Eng past ko‘rsatkich 65–100 sm qatlamda 0,057 %, eng yuqori ko‘rsatkich esa 100–180 sm qatlamda 0,463 % ni tashkil etdi. Shuningdek, 180–195 sm qatlamda tuzlar yig‘indisi 0,419 % ga yetganligi aniqlandi. Yuqori qatlamlarda tuzlar miqdorining nisbatan pastligi, quyi qatlamlarda esa ortishi tuproq profilida tuzlarning vertikal qayta taqsimlanishi va ayrim chuqurliklarda akkumulyatsiyalanish jarayoni mavjudligini ko‘rsatadi.

References

1.Tuzlar yig‘indisining eng past miqdori 65–100 sm qatlamda — 0,057 %, eng yuqori miqdori esa 100–180 sm qatlamda — 0,463 % ni tashkil etdi.

2.180–195 sm qatlamda 0,419 % miqdorida tuzlar yig‘indisi qayd etilib, bu qatlamda ham tuzlarning sezilarli to‘planishi mavjudligini ko‘rsatdi.

3.0–15 sm qatlamda tuzlar yig‘indisi 0,094 % bo‘lgan bo‘lsa, 100–180 sm qatlamda bu ko‘rsatkich 0,463 % ga yetgan. Demak, ushbu qatlamdagi tuzlar yig‘indisi yuqori qatlamga nisbatan qariyb 4,9 baravar ko‘p.

4.Umuman, tadqiqot natijalari tuzlar yig‘indisining tuproq profili bo‘ylab notekis taqsimlanganligini, ayniqsa 100–195 sm oralig‘ida tuzlarning akkumulyatsiyalanish tendensiyasi mavjudligini ko‘rsatdi.

5.Shu sababli eskidan sug‘oriladigan och tusli bo‘z tuproqlarning meliorativ holatini baholashda tuzlar yig‘indisini nafaqat yuza qatlamlarda, balki tuproq profilining chuqur qatlamlarida ham aniqlash muhim hisoblanadi.

6.Foydalanilgan adabiyotlar

7.Ковда В.А. Основы учения о почвах. Книга 1. Общая теория почвообразовательного процесса. – Москва: Наука, 1973.

8.Ковда В.А. Основы учения о почвах. Книга 2. Типы почв, их география и использование. – Москва: Наука, 1973.

9.Розанов Б.Г. Морфология почв. – Москва: Издательство Московского университета, 1983.

10.Добровольский Г.В., Никитин Е.Д. Экология почв. – Москва: Издательство Московского университета, 2006.

11.Richards L.A. (ed.). Diagnosis and Improvement of Saline and Alkali Soils. – Washington, D.C.: United States Department of Agriculture, 1954.

12.Sumner M.E., Naidu R. (eds.). Sodic Soils: Distribution, Properties, Management, and Environmental Consequences. – New York: Oxford University Press, 1998.

13.Rengasamy P. World salinization with emphasis on Australia. – Journal of Experimental Botany, 2006, Vol. 57, No. 5, pp. 1017–1023.

Downloads

Published

2026-10-04