DIZARTRIYA NUTQ KAMCHILIGINING ASOSIY BELGILARI
Keywords:
Keywords: Dizartriya; nutq kamchiligi; artikulyatsiya; fonatsiya; nafas; prozodiya; rezonans; diktsiya; spastik dizartriya; bo‘shashgan dizartriya; ataksik dizartriya; giperkinezli dizartriya; aralash shakl; nevrologik belgilar; logopedik diagnostika; nutq apparati; motor boshqaruv; markaziy nerv tizimi; periferik nerv tizimi; maxsus pedagogika.Abstract
Ushbu maqolada dizartriya nutq kamchiligining kelib chiqish sabablari, uning patofiziologik asoslari hamda nutqiy tizimga ta’sir etuvchi asosiy klinik belgilar ilmiy-nazariy jihatdan yoritilgan. Dizartriya markaziy va periferik asab tizimi zararlanishi natijasida paydo bo‘ladigan murakkab nutq buzilishi bo‘lib, artikulyatsiya, fonatsiya, nafas, prozodiya, rezonans va diktsiya elementlarida chuqur o‘zgarishlar bilan tavsiflanadi. Maqolada spastik, bo‘shashgan, ataksik, giperkinezli va aralash shakllarga xos differensial belgilarning taqqoslovchi tahlili, shuningdek, dizartriya tashxisida qo‘llaniladigan asosiy logopedik va nevrologik diagnostika mezonlari taqdim etilgan. Dizartriyaning nutqiy rivojlanishga, fonetik va leksik-grammatik jarayonlarga ta’siri ham batafsil ochib berilgan. Tadqiqot natijalari dizartriya bilan ishlovchi logopedlar, maxsus pedagoglar va nevrologlar uchun amaliy ahamiyatga ega.
References
1. Karimova, V.A. (2021). Maxsus pedagogika asoslari. Toshkent: O‘zbekiston pedagogika nashriyoti.
2. UNESCO. (2020). Inclusive Education: Guidelines and Global Practices. Paris: United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization.
3. Axmedova, D.R. (2022). “Zamonaviy maxsus ta’limda AKT vositalarining o‘rni”. Pedagogik innovatsiyalar jurnali, №4, 45–52.
4. O‘zbekiston Respublikasi Qonuni. (2021). “Nogironligi bo‘lgan shaxslarni ijtimoiy himoya qilish to‘g‘risida”. Qonun hujjatlari ma’lumotlari milliy bazasi.
5. Vygotsky, L.S. (1978). Mind in Society: The Development of Higher Psychological Processes. Cambridge, MA: Harvard University Press.
6. Norqulova, M. (2023). “Inklyuziv ta’limda multisensorli metodlar qo‘llanilishi”. Maxsus pedagogika va psixologiya, №2, 30–36.
7. Tashkent State Pedagogical University (2022). Inklyuziv ta’lim metodik qo‘llanmasi. Toshkent: TSPU nashriyoti
8. M.Y.Ayupova. “Logopediya”.Toshkent. 2019-yil.
9. L.R.Mo’minova, M.Y.Ayupova.“Bolalarda dizartiriya nutq kamchiligini bartaraf etish texnologiyasi”.Toshkent. 2017-yil.
10. Жўрахўжаев, М. Х. (2022). ИМКОНИЯТИ ЧЕКЛАНГАН БОЛАЛАР УЙДА ЯККА ТАРТИБДАГИ ТАЪЛИМДА ЎҚУВ ЖАРАЁНИНИ ТАШКИЛ ЭТИШ. PEDAGOGS jurnali, 1(1), 295-298.
11. Khalilkhoja, D. M. (2022, March). PROBLEMS AND SOLUTIONS OF HOME INDIVIDUAL EDUCATORS. In Conference Zone (pp. 315-318).
12. Jurahojaev, M. K. O. (2022). MECHANISMS TO INCREASE THE EFFICIENCY OF INDIVIDUAL HOME EDUCATION FOR THE DISABLED CHILDREN. Mental Enlightenment Scientific-Methodological Journal, 2022(3), 171-180.
13. Jo‘raxo‘jayev, M. X. Imkoniyati cheklangan bolalarning uyda yakka tartibdagi talimi samaradorligini oshirish mexanizmlari: Pedagogika fanlari boyicha falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi. Jizzax–2023.–36-bet.
14 .Jo‘raxo‘jayev, M. X. (2022). Uyda yakka tartibdagi ta’lim o ‘qituvchisining portreti/“Tilni o ‘qitish va o ‘rganishda XXI asr ko ‘nikmalariˮ III xalqaro anjuman materiallari.